KẺ ĐÃ BÁN CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN CHO BẮC HÀN VÀ IRAN
Abdul Qadeer Khan (A.Q. Khan) sinh năm 1936, người được mệnh danh là “cha đẻ” của bom hạt nhân Pakistan, bắt đầu hành trình bằng một vụ ăn cắp công nghệ hạt nhân lớn nhất lịch sử hiện đại:
Vụ ăn cắp công nghệ ly tâm từ URENCO.
Năm 1972, sau khi lấy bằng tiến sĩ luyện kim tại Bỉ, Khan làm việc tại Physical Dynamics Research Laboratory (FDO), một công ty con của tập đoàn Hà Lan, là nhà thầu phụ cho URENCO (liên minh uranium enrichment của Anh, Hà Lan, Đức). URENCO vận hành nhà máy làm giàu uranium tiên tiến nhất thế giới lúc bấy giờ tại Almelo, Hà Lan, sử dụng công nghệ ly tâm khí Zippe-type (gas centrifuge) quay khí uranium hexafluoride (UF₆) ở tốc độ cực cao (~70.000–100.000 vòng/phút) để tách đồng vị U-235 khỏi U-238.
Khan nhanh chóng được tiếp cận các khu vực mật nhờ vị trí kỹ sư luyện kim. Ông thường xuyên đến Almelo, dù không có đầy đủ giấy phép an ninh, dịch tài liệu mật từ tiếng Đức sang tiếng Hà Lan, và sao chép bản vẽ thiết kế ly tâm.
Đồng nghiệp Hà Lan Frits Veerman phát hiện nghi ngờ từ năm 1973–1975: Khan mang tài liệu mật về nhà photocopy, nhờ vợ dịch sang tiếng Urdu, và yêu cầu Veerman chụp ảnh. Veerman báo cáo nhưng bị bỏ qua do an ninh lỏng lẻo.
Sau khi Ấn Độ thử bom năm 1974, cuối năm 1975 Khan đột ngột nghỉ việc và trở về Pakistan, mang theo bản vẽ chi tiết, danh sách nhà cung cấp châu Âu (hàng trăm công ty ở Đức, Hà Lan, Pháp, Thụy Sĩ) và kiến thức vận hành. Năm 1983, tòa án Hà Lan kết án vắng mặt Khan 4 năm tù vì ăn cắp thiết kế, nhưng sau bị lật ngược vì lỗi thủ tục, và Hà Lan không truy tố lại.
Khan dùng chính công nghệ ăn cắp này để thành lập Khan Research Laboratories (KRL) tại Kahuta năm 1976, sản xuất uranium làm giàu cao (HEU) cho bom Pakistan, và thử thành công năm 1998, trở thành một vị anh hùng của đất nước Pakistan
Mạng lưới buôn bán với Iran:
Từ giữa những năm 1980, Khan xây dựng mạng lưới đen qua công ty vỏ bọc ở Dubai, Malaysia… Ông bán bản vẽ ly tâm. Iran nhận gói đầu tiên từ 1987: hàng nghìn máy ly tâm. Iran sau tự nâng cấp dựa trên thiết kế gốc Khan.
Tháng 6/2025, Mỹ-Israel tấn công lớn (Operation Midnight Hammer và “Chiến tranh 12 ngày”), phá hủy nhiều phần Natanz, Fordow, Isfahan, xưởng Karaj/Tehran. IAEA xác nhận hư hại cascade ngầm, mất điện. Nhưng Iran vẫn tiếp tục, tích trữ HEU 60% (gần mức vũ khí 90%), đủ nguyên liệu cho ~7 quả bom thô sơ (theo FDD/ISIS). Công nghệ ly tâm từ Khan vẫn là xương sống giúp Iran vượt cấm vận.
Trao đổi ly tâm với Bắc Hàn để lấy tên lửa:
Từ 1990, Khan trao đổi trực tiếp: cung cấp máy ly tâm, thiết bị, khí UF₆, đào tạo; ít nhất có 13 chuyến thăm Bình Nhưỡng. Đổi lại: công nghệ tên lửa Ghauri (No-dong).
Công nghệ của Khan ngày nay vẫn hiện hữu ở Bắc Hàn. Tháng 3/2026, IAEA Rafael Grossi cảnh báo: Bắc Hàn vận hành liên tục Kangson/Yongbyon là mối quan ngại nghiêm trọng. Bắc Hàn mở rộng kho vũ khí, phát triển tam giác hạt nhân, chỉ trích tấn công Iran 2025 như bài học “tăng răn đe”.
Công nghệ ăn cắp châu Âu vẫn sống mãi:
A.Q. Khan không chỉ ăn cắp để Pakistan có bom hạt nhân, mà còn lan truyền công nghệ ly tâm tiên tiến nhất thế giới sang các quốc gia khác. Năm 2004, dưới áp lực Mỹ, Pakistan buộc Khan phải thú tội. Khan thừa nhận trách nhiệm cá nhân nhưng phủ nhận chính phủ biết. Mạng lưới buôn bán tan rã, Libya phải từ bỏ sau khi Mỹ bị chặn “gói” Khan năm 2003.
Nhưng không may là Iran và Bắc Hàn đã học được và tự phát triển. Đến 2026, không còn mạng lưới trực tiếp, nhưng thiết kế URENCO ăn cắp từ những năm 1970 vẫn là nền tảng cho hai chương trình hạt nhân nguy hiểm nhất ngoài bộ ba Nga-Mỹ-Trung. Đây là minh chứng rõ ràng: một khi công nghệ ly tâm rơi vào tay kẻ xấu, việc ngăn phổ biến hạt nhân trở nên cực kỳ khó, và hậu quả vẫn đang diễn ra. Bài học an ninh toàn cầu từ vụ ăn cắp tại Almelo vẫn còn nguyên giá trị hôm nay.
Nguồn: Dung Dang
Abdul Qadeer Khan (A.Q. Khan) sinh năm 1936, người được mệnh danh là “cha đẻ” của bom hạt nhân Pakistan, bắt đầu hành trình bằng một vụ ăn cắp công nghệ hạt nhân lớn nhất lịch sử hiện đại:
Vụ ăn cắp công nghệ ly tâm từ URENCO.
Năm 1972, sau khi lấy bằng tiến sĩ luyện kim tại Bỉ, Khan làm việc tại Physical Dynamics Research Laboratory (FDO), một công ty con của tập đoàn Hà Lan, là nhà thầu phụ cho URENCO (liên minh uranium enrichment của Anh, Hà Lan, Đức). URENCO vận hành nhà máy làm giàu uranium tiên tiến nhất thế giới lúc bấy giờ tại Almelo, Hà Lan, sử dụng công nghệ ly tâm khí Zippe-type (gas centrifuge) quay khí uranium hexafluoride (UF₆) ở tốc độ cực cao (~70.000–100.000 vòng/phút) để tách đồng vị U-235 khỏi U-238.
Khan nhanh chóng được tiếp cận các khu vực mật nhờ vị trí kỹ sư luyện kim. Ông thường xuyên đến Almelo, dù không có đầy đủ giấy phép an ninh, dịch tài liệu mật từ tiếng Đức sang tiếng Hà Lan, và sao chép bản vẽ thiết kế ly tâm.
Đồng nghiệp Hà Lan Frits Veerman phát hiện nghi ngờ từ năm 1973–1975: Khan mang tài liệu mật về nhà photocopy, nhờ vợ dịch sang tiếng Urdu, và yêu cầu Veerman chụp ảnh. Veerman báo cáo nhưng bị bỏ qua do an ninh lỏng lẻo.
Sau khi Ấn Độ thử bom năm 1974, cuối năm 1975 Khan đột ngột nghỉ việc và trở về Pakistan, mang theo bản vẽ chi tiết, danh sách nhà cung cấp châu Âu (hàng trăm công ty ở Đức, Hà Lan, Pháp, Thụy Sĩ) và kiến thức vận hành. Năm 1983, tòa án Hà Lan kết án vắng mặt Khan 4 năm tù vì ăn cắp thiết kế, nhưng sau bị lật ngược vì lỗi thủ tục, và Hà Lan không truy tố lại.
Khan dùng chính công nghệ ăn cắp này để thành lập Khan Research Laboratories (KRL) tại Kahuta năm 1976, sản xuất uranium làm giàu cao (HEU) cho bom Pakistan, và thử thành công năm 1998, trở thành một vị anh hùng của đất nước Pakistan
Mạng lưới buôn bán với Iran:
Từ giữa những năm 1980, Khan xây dựng mạng lưới đen qua công ty vỏ bọc ở Dubai, Malaysia… Ông bán bản vẽ ly tâm. Iran nhận gói đầu tiên từ 1987: hàng nghìn máy ly tâm. Iran sau tự nâng cấp dựa trên thiết kế gốc Khan.
Tháng 6/2025, Mỹ-Israel tấn công lớn (Operation Midnight Hammer và “Chiến tranh 12 ngày”), phá hủy nhiều phần Natanz, Fordow, Isfahan, xưởng Karaj/Tehran. IAEA xác nhận hư hại cascade ngầm, mất điện. Nhưng Iran vẫn tiếp tục, tích trữ HEU 60% (gần mức vũ khí 90%), đủ nguyên liệu cho ~7 quả bom thô sơ (theo FDD/ISIS). Công nghệ ly tâm từ Khan vẫn là xương sống giúp Iran vượt cấm vận.
Trao đổi ly tâm với Bắc Hàn để lấy tên lửa:
Từ 1990, Khan trao đổi trực tiếp: cung cấp máy ly tâm, thiết bị, khí UF₆, đào tạo; ít nhất có 13 chuyến thăm Bình Nhưỡng. Đổi lại: công nghệ tên lửa Ghauri (No-dong).
Công nghệ của Khan ngày nay vẫn hiện hữu ở Bắc Hàn. Tháng 3/2026, IAEA Rafael Grossi cảnh báo: Bắc Hàn vận hành liên tục Kangson/Yongbyon là mối quan ngại nghiêm trọng. Bắc Hàn mở rộng kho vũ khí, phát triển tam giác hạt nhân, chỉ trích tấn công Iran 2025 như bài học “tăng răn đe”.
Công nghệ ăn cắp châu Âu vẫn sống mãi:
A.Q. Khan không chỉ ăn cắp để Pakistan có bom hạt nhân, mà còn lan truyền công nghệ ly tâm tiên tiến nhất thế giới sang các quốc gia khác. Năm 2004, dưới áp lực Mỹ, Pakistan buộc Khan phải thú tội. Khan thừa nhận trách nhiệm cá nhân nhưng phủ nhận chính phủ biết. Mạng lưới buôn bán tan rã, Libya phải từ bỏ sau khi Mỹ bị chặn “gói” Khan năm 2003.
Nhưng không may là Iran và Bắc Hàn đã học được và tự phát triển. Đến 2026, không còn mạng lưới trực tiếp, nhưng thiết kế URENCO ăn cắp từ những năm 1970 vẫn là nền tảng cho hai chương trình hạt nhân nguy hiểm nhất ngoài bộ ba Nga-Mỹ-Trung. Đây là minh chứng rõ ràng: một khi công nghệ ly tâm rơi vào tay kẻ xấu, việc ngăn phổ biến hạt nhân trở nên cực kỳ khó, và hậu quả vẫn đang diễn ra. Bài học an ninh toàn cầu từ vụ ăn cắp tại Almelo vẫn còn nguyên giá trị hôm nay.
Nguồn: Dung Dang
KẺ ĐÃ BÁN CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN CHO BẮC HÀN VÀ IRAN
Abdul Qadeer Khan (A.Q. Khan) sinh năm 1936, người được mệnh danh là “cha đẻ” của bom hạt nhân Pakistan, bắt đầu hành trình bằng một vụ ăn cắp công nghệ hạt nhân lớn nhất lịch sử hiện đại:
Vụ ăn cắp công nghệ ly tâm từ URENCO.
Năm 1972, sau khi lấy bằng tiến sĩ luyện kim tại Bỉ, Khan làm việc tại Physical Dynamics Research Laboratory (FDO), một công ty con của tập đoàn Hà Lan, là nhà thầu phụ cho URENCO (liên minh uranium enrichment của Anh, Hà Lan, Đức). URENCO vận hành nhà máy làm giàu uranium tiên tiến nhất thế giới lúc bấy giờ tại Almelo, Hà Lan, sử dụng công nghệ ly tâm khí Zippe-type (gas centrifuge) quay khí uranium hexafluoride (UF₆) ở tốc độ cực cao (~70.000–100.000 vòng/phút) để tách đồng vị U-235 khỏi U-238.
Khan nhanh chóng được tiếp cận các khu vực mật nhờ vị trí kỹ sư luyện kim. Ông thường xuyên đến Almelo, dù không có đầy đủ giấy phép an ninh, dịch tài liệu mật từ tiếng Đức sang tiếng Hà Lan, và sao chép bản vẽ thiết kế ly tâm.
Đồng nghiệp Hà Lan Frits Veerman phát hiện nghi ngờ từ năm 1973–1975: Khan mang tài liệu mật về nhà photocopy, nhờ vợ dịch sang tiếng Urdu, và yêu cầu Veerman chụp ảnh. Veerman báo cáo nhưng bị bỏ qua do an ninh lỏng lẻo.
Sau khi Ấn Độ thử bom năm 1974, cuối năm 1975 Khan đột ngột nghỉ việc và trở về Pakistan, mang theo bản vẽ chi tiết, danh sách nhà cung cấp châu Âu (hàng trăm công ty ở Đức, Hà Lan, Pháp, Thụy Sĩ) và kiến thức vận hành. Năm 1983, tòa án Hà Lan kết án vắng mặt Khan 4 năm tù vì ăn cắp thiết kế, nhưng sau bị lật ngược vì lỗi thủ tục, và Hà Lan không truy tố lại.
Khan dùng chính công nghệ ăn cắp này để thành lập Khan Research Laboratories (KRL) tại Kahuta năm 1976, sản xuất uranium làm giàu cao (HEU) cho bom Pakistan, và thử thành công năm 1998, trở thành một vị anh hùng của đất nước Pakistan
Mạng lưới buôn bán với Iran:
Từ giữa những năm 1980, Khan xây dựng mạng lưới đen qua công ty vỏ bọc ở Dubai, Malaysia… Ông bán bản vẽ ly tâm. Iran nhận gói đầu tiên từ 1987: hàng nghìn máy ly tâm. Iran sau tự nâng cấp dựa trên thiết kế gốc Khan.
Tháng 6/2025, Mỹ-Israel tấn công lớn (Operation Midnight Hammer và “Chiến tranh 12 ngày”), phá hủy nhiều phần Natanz, Fordow, Isfahan, xưởng Karaj/Tehran. IAEA xác nhận hư hại cascade ngầm, mất điện. Nhưng Iran vẫn tiếp tục, tích trữ HEU 60% (gần mức vũ khí 90%), đủ nguyên liệu cho ~7 quả bom thô sơ (theo FDD/ISIS). Công nghệ ly tâm từ Khan vẫn là xương sống giúp Iran vượt cấm vận.
Trao đổi ly tâm với Bắc Hàn để lấy tên lửa:
Từ 1990, Khan trao đổi trực tiếp: cung cấp máy ly tâm, thiết bị, khí UF₆, đào tạo; ít nhất có 13 chuyến thăm Bình Nhưỡng. Đổi lại: công nghệ tên lửa Ghauri (No-dong).
Công nghệ của Khan ngày nay vẫn hiện hữu ở Bắc Hàn. Tháng 3/2026, IAEA Rafael Grossi cảnh báo: Bắc Hàn vận hành liên tục Kangson/Yongbyon là mối quan ngại nghiêm trọng. Bắc Hàn mở rộng kho vũ khí, phát triển tam giác hạt nhân, chỉ trích tấn công Iran 2025 như bài học “tăng răn đe”.
Công nghệ ăn cắp châu Âu vẫn sống mãi:
A.Q. Khan không chỉ ăn cắp để Pakistan có bom hạt nhân, mà còn lan truyền công nghệ ly tâm tiên tiến nhất thế giới sang các quốc gia khác. Năm 2004, dưới áp lực Mỹ, Pakistan buộc Khan phải thú tội. Khan thừa nhận trách nhiệm cá nhân nhưng phủ nhận chính phủ biết. Mạng lưới buôn bán tan rã, Libya phải từ bỏ sau khi Mỹ bị chặn “gói” Khan năm 2003.
Nhưng không may là Iran và Bắc Hàn đã học được và tự phát triển. Đến 2026, không còn mạng lưới trực tiếp, nhưng thiết kế URENCO ăn cắp từ những năm 1970 vẫn là nền tảng cho hai chương trình hạt nhân nguy hiểm nhất ngoài bộ ba Nga-Mỹ-Trung. Đây là minh chứng rõ ràng: một khi công nghệ ly tâm rơi vào tay kẻ xấu, việc ngăn phổ biến hạt nhân trở nên cực kỳ khó, và hậu quả vẫn đang diễn ra. Bài học an ninh toàn cầu từ vụ ăn cắp tại Almelo vẫn còn nguyên giá trị hôm nay.
Nguồn: Dung Dang
