Lao động bất hợp pháp và bài toán của nhiều quốc gia
Trước khi đặt chân đến Mỹ, mình đã sống ở Hàn Quốc 10 năm nên có cơ hội quan sát khá rõ thực tế của cộng đồng người Việt tại đây. BHP (bất hợp pháp) là cách gọi quen thuộc để chỉ những người ở lại Hàn Quốc sau khi visa hết hạn hoặc không có tình trạng cư trú hợp lệ nhưng vẫn tiếp tục làm việc, phần lớn với mục đích kiếm tiền và gửi về gia đình. Tình trạng này không chỉ xảy ra với người Việt mà còn với lao động từ nhiều quốc gia khác. Trong những năm gần đây, số người cư trú trái phép tại Hàn Quốc từng lên đến hơn 400.000 người, chiếm khoảng 1/5 tổng số người nước ngoài đang sinh sống tại nước này theo số liệu của Bộ Tư pháp Hàn Quốc.
Không riêng Hàn Quốc mà hầu hết các quốc gia đều quan ngại về nhóm người cư trú ngoài hệ thống pháp lý. Nhà nước cần biết ai đang sinh sống trên lãnh thổ để đảm bảo chủ quyền, an ninh, cũng như khả năng vận hành của hệ thống pháp luật, lao động và an sinh xã hội. Lao động không giấy tờ dễ hình thành thị trường việc làm “ngầm”, làm giảm mặt bằng lương, thất thu thuế và tạo lợi thế cho các doanh nghiệp vi phạm luật lao động. Đồng thời, chính những người cư trú không hợp pháp cũng dễ bị bóc lột, lạm dụng hoặc rơi vào các đường dây môi giới, buôn người vì không được pháp luật bảo vệ đầy đủ. Khi số người sống ngoài hệ thống tăng lên, chính quyền cũng gặp khó khăn trong việc dự báo nhu cầu y tế, giáo dục, phúc lợi và xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh.
Nếu tham gia các hội nhóm mạng xã hội của người Việt ở Hàn Quốc, có thể dễ dàng thấy những bài viết cảnh báo nhau về sự xuất hiện của lực lượng quản lý cư trú. Các chiến dịch kiểm tra thường do Cục Quản lý Xuất nhập cảnh phối hợp với cảnh sát và các cơ quan liên quan thực hiện, diễn ra trên phạm vi toàn quốc chứ không chỉ tại một khu vực nhất định. Việc kiểm tra có thể diễn ra tại nơi làm việc, đồng ruộng, khu dân cư, nhà ăn… Báo chí và các nhóm nhân quyền đôi khi gọi những chiến dịch này bằng từ “인간사냥” (tạm dịch là “săn người”) để nhấn mạnh tính căng thẳng của hoạt động truy quét. Trong một số trường hợp, việc truy đuổi có thể dẫn đến tai nạn đáng tiếc khi người bỏ chạy chấp nhận rủi ro.
Người bị phát hiện cư trú bất hợp pháp thường đối mặt với các biện pháp như phạt tiền, trục xuất và cấm nhập cảnh lại trong một thời gian nhất định. Có giai đoạn, Hàn Quốc cũng siết chặt tiếp nhận lao động từ một số địa phương ở Việt Nam do tỷ lệ cư trú bất hợp pháp cao như Hà Tĩnh, Hải Dương, Thanh Hóa, Nghệ An.
Song song đó, các tổ chức nhân quyền tại Hàn Quốc thỉnh thoảng tổ chức biểu tình ôn hòa, kêu gọi cơ quan chức năng thực thi luật một cách nhân đạo hơn và tôn trọng quyền con người của lao động nước ngoài. Đáp lại, chính quyền cũng triển khai các chương trình tự xuất cảnh có điều kiện, cho phép người cư trú bất hợp pháp về nước tự nguyện trong thời gian quy định để được miễn hoặc giảm xử phạt và có cơ hội quay lại làm việc hợp pháp sau này. Đây được xem là cách giảm số người cư trú trái phép mà vẫn hạn chế áp lực cho hệ thống quản lý.
Các bạn nên biết rằng hầu hết các quốc gia phát triển, kể cả Hàn Quốc và Mỹ, đều rất cần lao động – nhưng đó phải là lao động hợp pháp. Như đã đề cập, nếu một quốc gia không quản lý được người cư trú bất hợp pháp, cả đất nước lẫn chính những người di cư sẽ phải gánh chịu những hệ lụy tiêu cực. Vấn đề di trú ở bất cứ đâu cũng là bài toán cân bằng giữa pháp luật, nhu cầu lao động và yếu tố nhân đạo.
Nếu cho rằng chỉ Mỹ siết chặt vấn đề cư trú bất hợp pháp thì thực tế Hàn Quốc cũng có cách tiếp cận khá nghiêm khắc. Tuy nhiên, có lẽ ở một quốc gia nơi tự do được xem là giá trị cốt lõi như Mỹ, nhiều người đã lợi dụng điều đó để đòi hỏi quyền được ở lại đất nước như một đặc quyền, thay vì coi đó là một ân huệ. Việc tấn công, chửi bới hay sỉ nhục cảnh sát di trú đang làm nhiệm vụ ở Mỹ mà vẫn được nhiều người đồng tình ủng hộ là điều khó hiểu và khó thấy ở bất kỳ quốc gia nào khác.
Ngoài ra, mình chưa từng thấy nước nào áp dụng chính sách “tự trục xuất” như Mỹ hiện nay, khi họ còn hỗ trợ thêm 1.000 USD, và hiện nay là 2.600 USD, để khuyến khích người nhập cư BHP rời đi tự nguyện.
Tóm lại, các bạn nên nhớ rằng "cư trú hợp pháp" là cách duy nhất để lao động nước ngoài được bảo vệ đầy đủ và đóng góp bền vững cho xã hội. Vì vậy, nếu bạn đã chọn một quốc gia để sinh sống, thì hãy chuẩn bị kỹ càng để đặt chân đến đó "một cách hợp pháp".
Nguồn: Nguyen Vu Hong
Lao động bất hợp pháp và bài toán của nhiều quốc gia
Trước khi đặt chân đến Mỹ, mình đã sống ở Hàn Quốc 10 năm nên có cơ hội quan sát khá rõ thực tế của cộng đồng người Việt tại đây. BHP (bất hợp pháp) là cách gọi quen thuộc để chỉ những người ở lại Hàn Quốc sau khi visa hết hạn hoặc không có tình trạng cư trú hợp lệ nhưng vẫn tiếp tục làm việc, phần lớn với mục đích kiếm tiền và gửi về gia đình. Tình trạng này không chỉ xảy ra với người Việt mà còn với lao động từ nhiều quốc gia khác. Trong những năm gần đây, số người cư trú trái phép tại Hàn Quốc từng lên đến hơn 400.000 người, chiếm khoảng 1/5 tổng số người nước ngoài đang sinh sống tại nước này theo số liệu của Bộ Tư pháp Hàn Quốc.
Không riêng Hàn Quốc mà hầu hết các quốc gia đều quan ngại về nhóm người cư trú ngoài hệ thống pháp lý. Nhà nước cần biết ai đang sinh sống trên lãnh thổ để đảm bảo chủ quyền, an ninh, cũng như khả năng vận hành của hệ thống pháp luật, lao động và an sinh xã hội. Lao động không giấy tờ dễ hình thành thị trường việc làm “ngầm”, làm giảm mặt bằng lương, thất thu thuế và tạo lợi thế cho các doanh nghiệp vi phạm luật lao động. Đồng thời, chính những người cư trú không hợp pháp cũng dễ bị bóc lột, lạm dụng hoặc rơi vào các đường dây môi giới, buôn người vì không được pháp luật bảo vệ đầy đủ. Khi số người sống ngoài hệ thống tăng lên, chính quyền cũng gặp khó khăn trong việc dự báo nhu cầu y tế, giáo dục, phúc lợi và xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh.
Nếu tham gia các hội nhóm mạng xã hội của người Việt ở Hàn Quốc, có thể dễ dàng thấy những bài viết cảnh báo nhau về sự xuất hiện của lực lượng quản lý cư trú. Các chiến dịch kiểm tra thường do Cục Quản lý Xuất nhập cảnh phối hợp với cảnh sát và các cơ quan liên quan thực hiện, diễn ra trên phạm vi toàn quốc chứ không chỉ tại một khu vực nhất định. Việc kiểm tra có thể diễn ra tại nơi làm việc, đồng ruộng, khu dân cư, nhà ăn… Báo chí và các nhóm nhân quyền đôi khi gọi những chiến dịch này bằng từ “인간사냥” (tạm dịch là “săn người”) để nhấn mạnh tính căng thẳng của hoạt động truy quét. Trong một số trường hợp, việc truy đuổi có thể dẫn đến tai nạn đáng tiếc khi người bỏ chạy chấp nhận rủi ro.
Người bị phát hiện cư trú bất hợp pháp thường đối mặt với các biện pháp như phạt tiền, trục xuất và cấm nhập cảnh lại trong một thời gian nhất định. Có giai đoạn, Hàn Quốc cũng siết chặt tiếp nhận lao động từ một số địa phương ở Việt Nam do tỷ lệ cư trú bất hợp pháp cao như Hà Tĩnh, Hải Dương, Thanh Hóa, Nghệ An.
Song song đó, các tổ chức nhân quyền tại Hàn Quốc thỉnh thoảng tổ chức biểu tình ôn hòa, kêu gọi cơ quan chức năng thực thi luật một cách nhân đạo hơn và tôn trọng quyền con người của lao động nước ngoài. Đáp lại, chính quyền cũng triển khai các chương trình tự xuất cảnh có điều kiện, cho phép người cư trú bất hợp pháp về nước tự nguyện trong thời gian quy định để được miễn hoặc giảm xử phạt và có cơ hội quay lại làm việc hợp pháp sau này. Đây được xem là cách giảm số người cư trú trái phép mà vẫn hạn chế áp lực cho hệ thống quản lý.
Các bạn nên biết rằng hầu hết các quốc gia phát triển, kể cả Hàn Quốc và Mỹ, đều rất cần lao động – nhưng đó phải là lao động hợp pháp. Như đã đề cập, nếu một quốc gia không quản lý được người cư trú bất hợp pháp, cả đất nước lẫn chính những người di cư sẽ phải gánh chịu những hệ lụy tiêu cực. Vấn đề di trú ở bất cứ đâu cũng là bài toán cân bằng giữa pháp luật, nhu cầu lao động và yếu tố nhân đạo.
Nếu cho rằng chỉ Mỹ siết chặt vấn đề cư trú bất hợp pháp thì thực tế Hàn Quốc cũng có cách tiếp cận khá nghiêm khắc. Tuy nhiên, có lẽ ở một quốc gia nơi tự do được xem là giá trị cốt lõi như Mỹ, nhiều người đã lợi dụng điều đó để đòi hỏi quyền được ở lại đất nước như một đặc quyền, thay vì coi đó là một ân huệ. Việc tấn công, chửi bới hay sỉ nhục cảnh sát di trú đang làm nhiệm vụ ở Mỹ mà vẫn được nhiều người đồng tình ủng hộ là điều khó hiểu và khó thấy ở bất kỳ quốc gia nào khác.
Ngoài ra, mình chưa từng thấy nước nào áp dụng chính sách “tự trục xuất” như Mỹ hiện nay, khi họ còn hỗ trợ thêm 1.000 USD, và hiện nay là 2.600 USD, để khuyến khích người nhập cư BHP rời đi tự nguyện.
Tóm lại, các bạn nên nhớ rằng "cư trú hợp pháp" là cách duy nhất để lao động nước ngoài được bảo vệ đầy đủ và đóng góp bền vững cho xã hội. Vì vậy, nếu bạn đã chọn một quốc gia để sinh sống, thì hãy chuẩn bị kỹ càng để đặt chân đến đó "một cách hợp pháp".
Nguồn: Nguyen Vu Hong
